चिन्तनमा कलाको प्रभाव

रामकुमार राई

लेखक तथा कलाकार नवीन्द्रमान राजभण्डारीका केही अमूर्त चित्रकलाहरु हेर्दै जाँदा नै हो मलाई अमूर्त चित्रकला हेर्ने रस बस्दै गएको । हालसालै एउटा चित्र सृजना गरेका छन् । त्यो चित्र (तल फोटोमा) लाई अलि धेरै पटक नियालेको छु । यो चित्रलाई एक दर्शकको आँखाबाट नियाल्दा, यसले एउटा गहिरो र अर्थपूर्ण दृष्ययात्राको अनुभूति हुन्छ ।

एक दर्शकको रुपमा मलाई लागेका केही अनुभूतिहरु ः

१. दृष्य अनुभूति र लय
चित्रमा प्रयोग गरिएका बैजनी, हल्का नीलो र सेतो रङ्गका रेखाहरु कुनै अमूर्त संगीतको लय जस्तै देखिन्छन् । दर्शकका लागि यी रेखाहरु कहिले पानी बहाव त कहिले हावाको लहर जस्तै लाग्छन् । यसले मनमा एक प्रकारको शान्ति र गतिशीलताको अनुभूति गराउँछ ।

२. जटिलताभित्रको सरलता
चित्रको गहिराइमा हेर्दा मसिना घुमाउरो रेखाहरु देखिन्छन्, जसले जीवनका स साना जटिलताहरुलाई दर्शाउँछन् । तर, तिनै जटिलताहरु मिलेर बाहिर एउटा स्पष्ट र ठूलो आकार बनेको छ । जटिलता नै जीवन हो भन्ने दर्शन भेटिन्छ ।

३. द्वैतवाद दर्शन
अन्धकार र प्रकाश, गाढा बैजनी र चहकिलो सेतो रङको प्रयोगले संसारको द्वैत प्रकृति, जस्तै दिन र रात, दुःख र सुख, वा अज्ञानता र ज्ञान, को प्रतिनिधित्व गर्छ । कुनै सुन्दर युवतीको मुस्कान जस्तो लाग्ने यो चित्रले अन्धकारभन्दा प्रकाश, अज्ञानभन्दा ज्ञान, निराशाभन्दा आशावादिता र दुःखभन्दा सुखलाई शाश्वत पक्ष इङ्गित गरेको देखिन्छ ।

४. आन्तरिक खोजी र ध्यान
यो चित्रले दर्शकलाई बाह्य संसारबाट छुट्याएर आफ्नो अन्तर्मनमा फर्कन प्रेरित गर्छ । यी घुमाउरो रेखाहरु कुनै भुलभुलैया विचार र जीवन जस्ता छन्, जसमा हराउँदै जाँदा अन्ततः एउटा केन्द्र वा सत्यको खोजी हुन्छ । यो एक प्रकारको दृष्य ध्यान जस्तै महसुस हुन्छ ।

५. आकारविहीनतामा आकार
कुनै निश्चित वस्तु (मानिस वा प्रकृति) को आकृति नभए पनि, यसले दर्शकको कल्पनालाई स्वतन्त्र छोडिदिन्छ । कसैले यसमा ब्रह्माण्डको ऊर्जा देख्न सक्छन् भने कसैले मानवीय भावनाहरुको उतारचढाव भेट्न सक्छन् ।
अन्ततः यो चित्रमार्फत बहु आयमिक व्याख्या गर्न र अर्थहरु निर्माण गर्न सकिने रहेछ भन्ने अनुभूति गरेँ ।