राम कुमार राई
मानव जातिले आफ्नो विकासक्रममा विभिन्न अभ्यासहरु प्रयोग गरी प्राप्त अनुभवलाई ज्ञान विज्ञान बनाएको भेटिन्छ ।
त्यसलाई मौलिक ज्ञान वा लोक ज्ञान भनिन्छ ।
यीमध्ये घरेलु औषधिको प्रयोग पनि लोक ज्ञानमध्ये एक हो ।
जुन लोक ज्ञान अहिले बिर्सिदै गएको अवस्था छ ।
यस्ता जडिबुटीको प्रयोग अहिलेको पुस्तालाई त थाह नै छैन ।
केही झारपात र यसको उपयोगिताहरु निम्न प्रकारका हुन्छन ।
१) तितेपाती – शरीर चिलाउँदा, कुनै चोटपटक लागेमा, सिँया, वायु, जागित्रा लागेमा तितेपातीको मुन्टा, पात, डाँठ, आदिको प्रयोग गरिन्थ्यो ।
२) बनमारा – शरीरमा चोटपटक लागेर रगत बग्दा रगत रोक्न पात र मुना प्रयोग गरिन्थ्यो ।
३) ईलामे – शरीरमा चोटपटक लागेर रगत बग्दा रगत रोक्न ईलामेको पात र मुना प्रयोग गरिन्थ्यो ।
४) अबिजाले – पिनास र रुघालागेमा अबिजाले झारको प्रयोग गरिन्थ्यो ।
५) भ्रमरे झार – पिनास र रुघालागेमा भ्रमरे झारको जरा प्रयोग गरिन्थ्यो ।
६) सिरु – जुका र चुर्ना परेमा सिरुको टुसा र जराको प्रयोग गरिन्थ्यो ।
७) ऐँशेलु – टन्सिल भएमा ऐँशेलुको मुनाको सेवन गरिन्थ्यो ।
८) अम्बा – पखाला लागेमा अम्बाको पात तथा बोक्राको सेवन गरि उपचार गरिन्थ्यो ।
९) हलेदो – उल्टी वा छादने भएमा हलेदोको प्रयोग गरिन्थ्यो ।
१०) मलिबाँसको मुना – निमोनिया भएमा मलिबाँसको मुनाको झोल सेवन गरिन्थ्यो ।
११) गाँजा – पशुहरुलाई पखाला लागेका गाँजाको प्रयोग गरिन्थ्यो ।
१२) गुराँसको फूल – माछाको काँडा घाँटीमा अड्किएमा गुराँसको फूल सेवन गरिन्थ्यो ।
१३) हर्चुर – हड्डी भाँचिएमा हर्चुर लगाएर काम्रो बाँधिन्थ्यो ।
१४) बेसार – लागुभागु लागेमा बेसारको धुलो प्रयोग गरिन्थ्यो ।
१५) कुकुर डाइना – गर्भ पतन तथा परिवार नियोजनको लागि कुकुर डाइनाको तरुल प्रयोग गरिन्थ्यो ।
१६) टिमुर – पेट फुलेमा, भुँडी दुखेमा टिमुरको प्रयोग गरिन्थ्यो ।
१७) मनपाहा – टन्सिल भएमा मनपाहाको काँचो मासुको प्रयोग गरिन्थ्यो ।
१८) पहेँले फल – दाँत किराले खाएमा पहेँले फलको बिँयाको धुँवा लगाएर उपचार गरिन्थ्यो ।
१९) सुर्ती – घाँउमा किरा परेमा काँचोपात वा सुर्तीको झोल प्रयोग गरिन्थ्यो ।
२०) अम्लिसो – पिलो आएमा अम्लिसोको जरा घोटेर लगाइन्थ्यो ।
२१) खरानी – पेटमा जुका आँउ परेमा फूल खरानीको सेवन गरिन्थ्यो ।
२२) चिप्लेकिरा – हाँड भाँचिएमा जिउँदो चिप्लेकिराको सेवन गरिन्त्ज्यो ।
२३) कुकुरको दिशा – विष वा बिख परेमा कुकुरको आलो दिशा खुवाइन्थ्यो ।
३३) लहरे ऊन्यु – जनै खटिरा आएमा लहरे ऊन्यु प्रयोग गरिन्थ्यो ।
२४) पहेँले झार – जन्डिस भएमा पहेँले झारको जरा सेवन गरिन्थ्यो ।
२५) गड्यौला – निमोनिया भएमा केराको थाम्बाभित्र बस्ने गड्यौला सेवन गरिन्थ्यो ।
२६) अडेरी – लुतो आएमा अडेरीको मुना प्रयोग गरिन्थ्यो ।
क्रमशः आदि आदि औषधोपचारसम्बन्धि लोक ज्ञान अहिले लोप प्राय भैसकेको अवस्था छ ।
More Stories
थारु समुदायको मरुवा
थाङ्का कस्तो चित्रकला हो ?
साकेला सिली के हो ?